Keywords
How to Cite
Abstract
Mavzu Surxondaryo hududida kuzatiladigan chang-to‘zonlar, mahalliy shamollar, qurg‘oqchil tuproq qoplami, qurilish, transport, sanoat va transchegaraviy chang oqimlari bilan bog‘liq ekologik xavflar kesimida yoritildi. Bolalar organizmi kattalarga nisbatan ko‘proq havo yutishi, bronxial daraxtning torligi, immun tizimning to‘liq yetilmaganligi va o‘pka to‘qimasining rivojlanish bosqichida bo‘lishi sababli chang zarrachalariga nisbatan sezgir guruh hisoblanadi. Maqolada PM10 va PM2,5 zarrachalarining yuqori va quyi nafas yo‘llariga kirib borish mexanizmlari, yallig‘lanish, oksidlovchi stress, bronxial giperreaktivlik, allergik rinit, bronxit, astma xurujlari va respirator infeksiyalar bilan bog‘liqligi tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari Surxondaryo sharoitida bolalar salomatligini himoya qilish uchun havo sifati monitoringi, maktab va bog‘chalarda ogohlantirish tizimi, pediatrik skrining, oilaviy profilaktika hamda hududiy ekologik boshqaruvni birlashtirgan kompleks yondashuv zarurligini ko‘rsatadi.
References
O‘zbekiston Respublikasining “Atmosfera havosini muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. Lex.uz milliy qonunchilik bazasi. 1996.
2. O‘zbekiston Respublikasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qo‘mitasi. Aholi yashash punktlarining atmosfera havosidagi zararli moddalar ruxsat etilgan gigiyenik me’yorlari. SanQvaN 0053-23. Toshkent. 2023.
3. UNICEF. O‘zbekistonda bolalar uchun iqlim landshaftining tahlili. Toshkent. 2024.
4. UNICEF. O‘zbekistondagi bolalar va o‘smirlar vaziyatining tahlili. Toshkent. 2024.
5. Maxammadiyev A. Surxondaryo viloyatida kuzatiladigan chang, Afg‘on shamoli, bo‘ronlari vaqtida havodagi chang miqdorini monitoring qilish va baholash. TerDU xabarlari. Termiz. 2025.
6. Surxondaryo viloyati Termiz shahridagi atmosfera havosini chang bilan ifloslanish holati monitoringi. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan. 2024.
7. Kuldasheva Sh. A., Maxammadiyev A. Sh. Surxondaryo viloyatida kuzatiladigan chang bo‘ronlarining shakllanishi va ta’siri. Ilmiy maqola. 2024.
8. Dadajonova S. Sh., Mahmudova I. I., Bahodirova O. N. Bolalar va o‘smirlarning nafas olish tizimi: rivojlanish xususiyatlari va ekologik omillar ta’siri. Science and Education. 2025.
9. Alimova Z. F. Atmosfera ifloslanishining respirator kasalliklar rivojlanishiga ta’siri: epidemiologik tahlil va profilaktika choralari. 2025.
10. World Health Organization. WHO global air quality guidelines: particulate matter PM2.5 and PM10, ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. Geneva. 2021.
11. UNICEF Europe and Central Asia. Breathless Beginnings: the impact of air pollution on children in Europe and Central Asia. 2024.
12. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi. Atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalarni xatlovdan o‘tkazish hamda tashlanmalar miqdorini belgilash bo‘yicha yo‘riqnoma. 2024.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
