Abstract
Limfa tizimi organizmda suyuqlik muvozanatini saqlash, oqsillar va lipidlarni tashish, immunologik himoyani ta’minlash hamda to‘qimalararo suyuqlikni venoz qon aylanishiga qaytarishda muhim rol o‘ynaydigan murakkab anatomik-fiziologik tizimdir. Uning rivojlanishi evolyutsion taraqqiyot — filogenez va individual embrional rivojlanish — ontogenez jarayonlari bilan chambarchas bog‘liq. Filogenetik nuqtai nazardan limfa tizimi umurtqali hayvonlarda qon aylanish tizimi va immun tizim bilan birgalikda takomillashib borgan. Ontogenezda esa limfa tomirlari embrion davrida venoz endoteliydan ajralib chiqadigan limfangioblastlar va limfa xaltachalari asosida shakllanadi.
Mazkur maqolada limfa tizimining evolyutsion shakllanishi, embrional rivojlanish bosqichlari, limfa kapillyarlari, limfa tomirlari, limfa tugunlari, ko‘krak limfa yo‘li va boshqa asosiy tuzilmalar rivojlanishi tahlil qilinadi. Shuningdek, limfa tizimining tug‘ma va orttirilgan anomaliyalari, jumladan limfedema, limfangioma, limfatik malformatsiyalar, ko‘krak limfa yo‘li anomaliyalari, chylothorax, chylous ascites va limfa tugunlari rivojlanishidagi buzilishlar klinik nuqtai nazardan yoritiladi.Limfa tizimini chuqur o‘rganish anatomiya, embriologiya, immunologiya, xirurgiya, onkologiya, pediatriya va radiologiya uchun katta amaliy ahamiyatga ega
References
1.
Sadler T.W. Langman’s Medical Embryology. 14th ed. Wolters Kluwer, 2019.
2.
Moore K.L., Persaud T.V.N., Torchia M.G. The Developing Human: Clinically Oriented Embryology. 11th ed. Elsevier, 2020.
3.
Larsen W.J. Larsen’s Human Embryology. 6th ed. Elsevier, 2021.
4.
Standring S. Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 42nd ed. Elsevier, 2020.
5.
Drake R.L., Vogl A.W., Mitchell A.W.M. Gray’s Anatomy for Students. 5th ed. Elsevier, 2023.
6.
Netter F.H. Atlas of Human Anatomy. 8th ed. Elsevier, 2022.
7.
Oliver G., Srinivasan R.S. Lymphatic vasculature development: current concepts. Annals of the New York Academy of Sciences. 2010;1131:75–81.
8.
Tammela T., Alitalo K. Lymphangiogenesis: molecular mechanisms and future promise. Cell. 2010;140(4):460–476.
9.
Wigle J.T., Oliver G. Prox1 function is required for the development of the murine lymphatic system. Cell. 1999;98(6):769–778.
10.
Brouillard P., Boon L., Vikkula M. Genetics of lymphatic anomalies. Journal of Clinical Investigation. 2014;124(3):898–904